Obxetos do Firmamento

Obxetos observables en Outono

Cúmulo globular M15 (NGC 7078) Posición: AR=21h 30m0, Dec=+12º 10' Magnitude: 6,4 Constelación: Pegasus Os cúmulos globulares son agrupacións tan concentradas de estrelas que case sempre semellan un obxeto difuso. Parecen o mellor un cometa máis que unha concentración de estrelas, sobre todo cando son observados con telescopios pequenos e, a miudo, son confundidos con eles. Precisamente, J.D. Maraldi buscaba o cometa Cheresaux cando descubríu o cúmulo globular M15 en 1745, na constelación de Pegasus. Dezanove anos despóis, Messier redescubreuno e engadeuno ó seu famoso catálogo. M15 é un cúmulo moi rico e compacto e é un dos catro grandes cúmulos globulares do hemisferio norte (os outros son M13, M3 e M92). O cúmulo é doadamente localizable con prismáticos a uns 4 graos ó NW da estrela épsilon Pegasi. Messier non descubreu moitos dos obxetos que aparecen no seu catálogo, pero sí fixo un o traballo de catalogalos para que os cazadores de cometas como Miraldi (ou él mesmo) non sufriran lamentables confusións.

Cúmulo Globular M2 (NGC 7089) Posición: AR= 21h 33m5 ; Dec.= - 0° 48´ 57” Magnitude: 6,5 Constelación: Aquarius Na súa procura polo cometa Cheresaux, Maraldi descubríu, entre outros, o cúmulo globular M2 en Aquarius no ano 1746 e igual que no caso de M15 adiantouse a Messier, que veuno en 1760. Este cúmulo é asequible a prismáticos e telescopios pequenos e fácilmente localizable apuntando a beta Aquarii, unha estrela de magnitude 3,1 e movéndonos uns 5 graos (a distancia do ceo que oculta un puño co brazo extendido) ó norte e un chisco ó leste. Como sabemos, os cúmulos globulares son agrupacións moi numerosas de estrelas vellas e moi xuntas, pero M2 é un cúmulo particularmente denso. Segundo ó xuntas que estean as estrelas nun cúmulo glubular, estes clasifícanse de tipo I ó XII (sendo I o máis compacto e XII o mais espallado); M2 é do tipo II, polo que verémolo como unha manchiña borrosa e necesitaremos un instrumento grande só para identificar as estrelas da veira, onde están máis separadas.

Galaxia de Andrómeda (M31=NGC 224) Posición: AR= 0h 43m ; Dec=41°16' Magnitude: 3,4 Constelación: Andrómeda A Galaxia de Andrómeda e o obxeto máis interesante do hemisferio norte e é nin máis nin menos que o obxeto máis lonxano observable a simple vista, xa que situándose a unha distancia de 1,5 millóns de anos luz, pódese ver sen aparello algún como unha diminuta nube alargada nas noites outonais. A Galaxia de Andrómeda é unha galaxia espiral como a nosa, pero algo máis grande. O igual que a nosa galaxia, a de Andrómeda ten varias galaxias satélites das que só dúas son visibles con telescopios medianos; son M32 e NGC205, visibles preto de Andrómeda como diminutas estrelas borrosas. As galaxias tenden a asociarse en grupos ou cúmulos (grupos grandes) e Andrómeda, xunto coa Via Láctea e a galaxia M33 (na constelación do Triángulo) dominan o chamado Grupo Local de Galaxias, un grupo dunhas 30 galaxias do que nós formamos parte.

Cúmulo doble de Perseo (h e chi Persei, NGC 869 e NGC 884) Posición: NGC 869=AR: 2h 19m 0s Dec: +57° 09' 00"; NGC 884=AR: 2h 22m 24s Dec: +57° 07' 00" Magnitude: 5,3 e 6,1 Constelación: Perseus Son unha das xoias do ceo norte e un dos obxetos favoritos dos afeccionados xa que son fácilmente localizables a simple vista como dúas estrelas borrosas entre as constelacións de Perseus e Cassiopeia, amosando un fermosísimo espectáculo al observalo con prismáticos. Os cúmulos atópasen a uns 7000 anos luz e estan separados unha distancia de 50 anos luz,

Cúmulo aberto M29 (NGC 6913 ) Posición: AR=20h 23m9, Dec=+38º 32' Magnitude: 6,6 Constelación: Cygnus M29 é un cúmulo aberto pequeno e pouco poboado situado a 1º7 ó S de gamma Cyg. Descubreuno Messier en Xullo de 1764 nun dos seus rastrexos na busca de cometas. É algo difícil de atopar con prismáticos xa que se atopa nun campo bastante denso da Vía Láctea e pérdese entre as estrelas que o rodean. Cuns prismáticos de 50 mm pódense apreciar con dificultades as compoñentes máis luminosas. Observado cun telescopio, as estrelas máis brilantes danlle unha aspecto cuadrado evidente. Cun telescopio de 15 cm pódense contar unhas 15 ou 20 estrelas no cúmulo. Atópase nunha rexión da nosa galaxia moi oscurecida polo pó interestelar, e pénsase que é bastante novo xa que tan só se lle calculan 10 millóns de anos de idade. Atópase a uns 4100 anos luz de nos.

Cúmulo aberto M39 (NGC 7092) Posición: AR=21h 32m2, Dec=+48º 26' Magnitude: 4,6 Constelación: Cygnus Le Gentil descubreu este cúmulo no ano 1750, pero hai indicios de que Aristóteles xa o observara a simple vista cara o ano 325 a.C. En noites oscuras e limpas é posible distinguilo como unha pequena manchiña sobre o fondo da Vía Láctea a uns 3º ó N da estrela rho Cyg. Cuns prismáticos xa se poden separar as súas compoñentes máis brilantes. É un cúmulo disperso e de estrelas brilantes, as máis luminosas de magnitude 6,8. Os prismáticos e os pequenos telescopios son bos instrumentos para observalo porque ocupa un anaco de ceo amplo. Aparenta ter forma de triángulo apuntando ó N e moitas das estrelas que o compoñen están formando parellas. Cun telescopio de 15 cm cóntanse ata 50 estrelas ata a magnitude 11. Os astrónomos estiman que este cúmulo naceu hai uns 270 millóns de anos e que está situado a uns 850 anos luz de nós, o que o fan bastánte próximo en termos astronómicos.

Cúmulo globular M71 (NGC 6838) Posición: AR=19h 53m8 Dec=+18º 47' Magnitude: 8,3 Constelación: Sagitta Entre as constelacións de Cygnus e Aquila, dentro do Triángulo de Verán, atópase a constelación de Sagitta, "a frecha", unha bela e pequena constelación na que as estrelas máis brilantes, alfa , beta, delta, gamma e eta Sagittae abarcan uns 7º no ceo, aproximadamente o campo duns primáticos normáis. Na metade de camiño entre gamma (magnitude 3,7) e delta (magnitude 3,8) e un pouco ó S está M71, un cúmulo bastante peculiar e de difícil clasificación, xa que por moitos anos os astrónomos dubidaron se era un cúmulo aberto moi rico ou un globular moi pobre. M71 pode verse con prismáticos coma unha estreliña borrosa (ver mapa) e precisa dun telescopio para observar algún detalle. Aproveitemos, se estamos por alí, para notar as fermosas cores de gamma (amarillo-laranxa) e delta Sagittae (laranxa).

Cúmulo aberto M52 (NGC 7654) Posición: AR: 23h 24m 12s; Dec: +61° 35' 00" Magnitude: 6,9 Constelación: Cassiopeia Na constelación de Casiopea, preto do límite con Cefeo está M52, un rico e compacto cúmulo aberto, descuberto por Messier en setembro de 1774 cando observaba un cometa naquela época. M52 é un cúmulo inusualmente poboado e compacto xa que na rexión máis densa chega a ter 50 estrelas por parsec cúbico (un parsec é unha unidade de distancia equivalente a algo máis de 3 anos luz). Para darnos conta do que esto significa, pensemos se a rexión da Galaxia onde está o noso Sol fora tan densa, unha esfera de radio 4,3 anos luz (a distancia á estrela máis cercana a nos) contería 480 estrelas. Este xoven cúmulo está a uns 4900 anos luz e pode observarse con prismáticos á metade do camiño entre delta Cephei e kappa Cassiopeia, ainda que cuns prismáticos de 7x pode non ser doado identificalo debido á súa compacticidade, polo que se recomenda uns prismáticos de máis aumentos ou telescopio pequeño

Supernova de Tycho de 1572 Posición: Magnitude: Constelación: Cassiopeia En novembro de 1572, apareceu na constelación de Casiopea unha estrela nova, a supernova máis brillante da segunda metade deste milenio e unha das só catro supernovas coñecidas observadas na nosa galaxia. Esta estrela invitada foi observada por primeira vez por W. Schuler o 6 de novembro de aquel ano, aínda que o interese que mostrou Tycho Brahe ó descubrila independentemente o 11 de novembro, cando xa brillaba tanto coma Xúpiter, fai que se lle lembre como a supernova de Tycho. A supernova de 1572 chegou a brillar tanto como Venus, e durante algún tempo podía verse á luz do día; mantívose visible a simple vista durante case 16 meses ata apagarse definitivamente. Na actualidade, o remanente deste cataclísmo cósmico só é observable con grandes telescopios e rediotelescopios. As supernovas son como as estrelas máis masivas atopan súa morte, nunha explosión que as veces supera en brillo á da propia galaxia que a alberga. Son fenómenos tan violentos como extranos xa que na nosa galaxia só ocorren unha vez cada cen anos, aínda que se observamos noutras galaxias poderímos atopar varias ó ano, pero ningunha brillaría tanto como a de Tycho. A última supernova importante descubreuna un afeccionado de Lugo na galaxia M81, no ano 1993.

Cúmulo aberto M34 (NGC 1039) Posición: AR= 2h 42m 0s, Dec= +42° 47' 00" Magnitude: 5,2 Constelación: Perseus M34 é un cúmulo aberto de estrelas bastante brilante ainda que non moi poboado. Nun ceo moi escuro pode verse a simple vista como unha manchiña difusa e foi un dos descubrementos de Messier, en agosto de 1764. Este cúmulo é un bo obxetivo para prismáticos, localizable fácilmente a uns 4° ó oeste-noroeste da estrela Algol como un grupiño de sete ou oito estrelas de magnitude entre 8 e 9 e outras máis febles. Se se observa cun telescopio pequeno con máis aumentos o cúmulo perde apariencia de grupo que ten cos 8-10 aumentos dos primáticos, ainda que así veremos mellor a zona central. M34 atópase a 1500 anos luz de distancia e a súa zona central ten so 4 anos luz, a distancia do Sol á estrela máis cercana, Alfa Centauri.

Cúmulo de alfa Persei (Mel 20) Posición: AR=3h 22m 0s, Dec=+49° 00' 00" Magnitude: 1,2 Constelación: Perseus O cúmulo de Alfa Persei é un grupo alongado e moi espallado de estrelas, tanto que a súa mellor imaxe amosaa cuns prismáticos 7x50 ou similares máis que cun instrumento maior; abarca dende alfa (tamén coñecida como Mirfak) ata delta Persei cubrindo uns 4° do ceo e os seus 750 anos luz de distancia convírtenno no oitavo cúmulo máis cercano ó noso Sistema Solar A súa cercanía permitenos saber que o cúmulo enteiro está en movemento e eso nos deixa identificas máis de cen estrelas do cúmulo xa que todas elas teñen un movemento parecido no ceo e polo tanto unha orixe común, como o cúmulo das Híades en Tauro. Nembargantes, non agardemos notar ese movemento, xa que tomaralle uns 45 000 anos percorrer medio grao do ceo, o que cubre o disco da Lúa chea.